Tại Sao Một Số Người Lại Ghét Xu Hướng Thời Trang TikTok?
Trong vòng 5 năm qua, TikTok đã chuyển mình từ một nền tảng chuyên về các thử thách nhảy múa thành một trong những động cơ xu hướng mạnh mẽ nhất trong thời trang hiện đại. Từ phong cách “clean girl” đến sự trở lại của cottagecore và các xu hướng siêu nhỏ như “balletcore,” ứng dụng này đã định nghĩa lại tốc độ lan truyền và biến mất của phong cách. Tuy nhiên, cùng với tốc độ nổi lên của các xu hướng này, những lời chỉ trích cũng xuất hiện. Nhiều người tiêu dùng, nhà thiết kế, và thậm chí cả những influencer trước đây đều bày tỏ sự thất vọng, khinh miệt hoặc thái độ thù địch rõ ràng đối với thời trang do TikTok dẫn dắt. Vậy, why do people hate tiktok fashion trends? Liệu chúng có thực sự gây hại cho phong cách cá nhân, tính bền vững và sự sáng tạo—hay những người chỉ trích đơn thuần là đang chống lại sự thay đổi?
Sự thật nằm ở đâu đó giữa hai thái cực này. Trong khi TikTok đã dân chủ hóa thời trang và mang lại tiếng nói cho những cộng đồng thiểu số, nó cũng đồng thời đẩy nhanh tốc độ thải bỏ, làm đồng nhất cá tính, và dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về chiếm đoạt văn hóa cùng đạo đức lao động. Bài viết này sẽ phân tích các lý do sâu xa đằng sau phản ứng tiêu cực này, đánh giá tác động thực sự của các xu hướng và đưa ra những cái nhìn cân bằng để điều hướng kỷ nguyên mới của phong cách kỹ thuật số. Bài viết sẽ đi sâu khám phá các khía cạnh như tốc độ chóng mặt của vòng đời xu hướng, vấn đề chiếm đoạt văn hóa, sự đồng nhất hóa phong cách cá nhân, cũng như những hệ lụy về môi trường và đạo đức, để giải đáp thắc mắc về tại sao một số người lại ghét xu hướng thời trang TikTok.
Tốc Độ Chóng Mặt Của Chu Kỳ Xu Hướng: Thời Trang Trên Nút Tua Nhanh
Trước kỷ nguyên TikTok, thời trang thường vận hành theo chu kỳ mùa vụ nhất định. Các nhà thiết kế giới thiệu bộ sưu tập của mình hai lần mỗi năm, và các nhà bán lẻ cần nhiều tháng để điều chỉnh và đưa sản phẩm ra thị trường. Ngày nay, một video viral có thể kích hoạt một xu hướng toàn cầu chỉ trong 48 giờ. Một nhà sáng tạo nội dung đơn lẻ mặc chiếc áo cánh bướm Y2K cổ điển có thể truyền cảm hứng cho hàng ngàn người bắt chước phong cách đó—chỉ để nó bị tuyên bố là “lỗi thời” ba tuần sau.
` `
Chính tốc độ siêu nhanh này là trung tâm của những lời chỉ trích gay gắt. Các chuyên gia trong ngành thời trang và xã hội học cho rằng vòng quay xu hướng quá nhanh thúc đẩy hành vi tiêu dùng quá mức, đồng thời làm giảm giá trị của sự khéo léo và tay nghề thủ công truyền thống. Tiến sĩ Lila Monroe, một nhà xã hội học văn hóa tại Đại học Edinburgh, đã nhận định rằng: “TikTok không chỉ phản ánh các xu hướng—nó còn tạo ra chúng với một tốc độ không bền vững. Khi một thứ gì đó trở nên ‘lỗi thời’ chỉ sau một đêm, chúng ta không chỉ vứt bỏ quần áo mà còn vứt bỏ cả ý nghĩa ẩn chứa trong đó.”
` `
Tuổi thọ trung bình của một xu hướng thời trang trên TikTok hiện chỉ kéo dài từ 3 đến 6 tuần trước khi bị thay thế bởi một xu hướng mới. So sánh với vòng đời 6–12 tháng của các xu hướng đầu những năm 2000, sự khác biệt này thực sự rất đáng kinh ngạc và gây sốc. Tốc độ này buộc các thương hiệu thời trang nhanh phải sản xuất những mặt hàng rẻ hơn, chất lượng thấp hơn để bắt kịp, thường xuyên trong điều kiện bóc lột lao động. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn của việc sản xuất, tiêu thụ và thải bỏ không ngừng.
` `
Lời khuyên: Nếu bạn bị thu hút bởi một xu hướng trên TikTok, hãy đợi hai tuần trước khi quyết định mua. Rất có thể, xu hướng đó sẽ phai nhạt hoặc phát triển thành một hình thái khác—giúp bạn tiết kiệm tiền bạc và không gian tủ quần áo một cách hiệu quả. Sự thận trọng này không chỉ có lợi cho ví tiền của bạn mà còn góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
Chiếm Đoạt Văn Hóa Và Sự Xóa Nhòa Nguồn Gốc
Một trong những lời chỉ trích chính đáng nhất đối với thời trang TikTok là xu hướng tước bỏ bối cảnh văn hóa khỏi trang phục. Những phong cách có nguồn gốc sâu xa từ các cộng đồng da màu, thổ dân, Nam Á hoặc Afro-Caribbean thường trở nên viral mà không hề được ghi công đầy đủ. Chẳng hạn, các kiểu tóc cornrows, durags, bantu knots và trang phục dashikis đã nhiều lần được các nhà sáng tạo nội dung không phải người da màu tái đóng gói thành “phong cách mới độc đáo,” qua đó xóa nhòa ý nghĩa lịch sử và quyền sở hữu của các cộng đồng đã tạo ra chúng.
` `
Một nghiên cứu năm 2023 của Sáng kiến Đạo đức Thời trang (Fashion Ethics Initiative) đã chỉ ra rằng 68% các bài đăng thời trang viral trên TikTok có những trang phục mang ý nghĩa văn hóa quan trọng đã không thừa nhận nguồn gốc của chúng. Trong một trường hợp nổi bật, một influencer da trắng đã làm phổ biến phong cách “ghetto glam” bằng cách sử dụng dây chuyền quá khổ, khăn bandana và quần denim rách—gọi đó là “phong cách streetwear nổi loạn”—trong khi các nhà sáng tạo nội dung da màu, những người đã tạo ra phong cách này, lại bị hạn chế hiển thị hoặc giảm doanh thu.
` `
Mô hình này không phải là một trường hợp cá biệt mà phản ánh một vấn đề rộng lớn hơn trong văn hóa số. Đó là việc hiển thị mà thiếu đi sự công bằng. Khi các phong cách của các cộng đồng thiểu số trở thành xu hướng mà không mang lại lợi ích cho chính cộng đồng đã tạo ra chúng, đó không còn là sự đổi mới. Thay vào đó, nó trở thành một hình thức “khai thác” văn hóa, lợi dụng sáng tạo của người khác để kiếm lời hoặc tăng độ phổ biến mà không có sự tôn trọng hay đền đáp xứng đáng.
Nên Và Không Nên: Tôn Trọng Phong Cách Văn Hóa Trên Mạng Xã Hội
| Nên làm | Không nên làm |
|---|---|
| Nghiên cứu lịch sử của trang phục trước khi mặc | Mặc trang phục linh thiêng hoặc nghi lễ như trang phục hóa trang |
| Ghi công người tạo ra và liên kết với các thương hiệu của cộng đồng thiểu số | Tuyên bố đã “khám phá” một phong cách truyền thống |
| Hỗ trợ các nhà sáng tạo từ nền văn hóa bạn lấy cảm hứng | Kiếm lợi nhuận từ các yếu tố văn hóa mà không có sự đền đáp |
| Sử dụng ngôn ngữ tôn trọng bối cảnh (ví dụ: “lấy cảm hứng từ truyền thống in ấn Tây Phi”) | Sử dụng các thuật ngữ như “bộ lạc” hoặc “độc lạ” |
Sự Đồng Nhất Hóa Phong Cách Cá Nhân
Khi lướt qua trang “Dành cho bạn” (For You Page) của TikTok, bạn sẽ dễ dàng nhận thấy một sự đồng nhất đáng kinh ngạc trong các phong cách thời trang được trình bày. Dù đó là phong cách “clean girl” với tông màu be chủ đạo, các bộ đồ phối hợp ăn ý của phong cách “coastal cowgirl”, hay những chiếc váy lụa linen phổ biến ở khắp mọi nơi, rất nhiều xu hướng đều quảng bá một lý tưởng hẹp hòi về cái đẹp và gu thẩm mỹ. Điều này tạo ra cảm giác rằng mọi người đang chạy theo một khuôn mẫu chung, làm mất đi sự đa dạng vốn có của thời trang.
` `
Sự giống nhau này xuất phát từ việc thuật toán liên tục củng cố các mẫu hình đã được thiết lập. TikTok ưu tiên và thưởng cho những nội dung phù hợp với các khuôn mẫu sẵn có—những video có nhạc nền, ánh sáng và kiểu dáng tương tự thường nhận được nhiều lượt xem hơn đáng kể. Kết quả là, người dùng có xu hướng bắt chước các định dạng thành công, dẫn đến một vòng phản hồi tích cực nơi sự đa dạng về phong cách dần dần bị suy giảm. Thay vì khuyến khích sự độc đáo, nền tảng này vô tình tạo ra một môi trường khuyến khích sự lặp lại.
` `
Hãy xem xét sự trỗi dậy của phong cách “quiet luxury” (sang trọng thầm lặng). Ban đầu, đây là một bình luận về sự thanh lịch tinh tế và kín đáo, nhưng nó nhanh chóng trở thành một danh sách kiểm tra cứng nhắc với các quy tắc như: tông màu trung tính, áo len cashmere, túi xách không logo. Chẳng bao lâu sau, bất kỳ ai đi chệch khỏi chuẩn mực này—như mặc đồ màu sắc sặc sỡ, họa tiết nổi bật, hoặc phụ kiện táo bạo—đều bị gắn nhãn là “cố gắng” hoặc “phô trương.” Điều này cho thấy cách mà một khái niệm ban đầu tích cực có thể bị bóp méo bởi sự đồng nhất hóa.
` `
Jamal Reed, một stylist và giám đốc sáng tạo có tiếng, đã nhận xét: “Khi thời trang bị điều khiển bởi thuật toán, cá tính sẽ bị loại bỏ. Chúng ta không thấy nhiều phong cách đa dạng hơn—chúng ta chỉ thấy nhiều bản sao chép hơn mà thôi.” Điều này phản ánh một thực trạng đáng lo ngại, nơi sự sáng tạo bị hạn chế bởi những gì thuật toán ưu tiên. Sự nguy hiểm không chỉ dừng lại ở sự đơn điệu về mặt thẩm mỹ. Nó còn tiềm ẩn những tác động tâm lý sâu sắc.
` `
Việc liên tục tiếp xúc với một tiêu chuẩn duy nhất về “những gì đang thịnh hành” có thể làm xói mòn khả năng thể hiện bản thân và nuôi dưỡng sự bất an, đặc biệt là ở những người dùng trẻ tuổi vẫn đang trong quá trình hình thành bản sắc cá nhân của mình. Sự kỳ vọng phải tuân theo một phong cách cụ thể có thể khiến họ cảm thấy áp lực và đánh mất đi sự tự tin vào gu thẩm mỹ riêng.
Hậu Quả Môi Trường Và Đạo Đức
Các xu hướng thời trang trên TikTok không chỉ ảnh hưởng đến tủ quần áo của chúng ta mà còn tác động nghiêm trọng đến hành tinh. Nhu cầu về các món đồ giá rẻ, có thể mua ngay lập tức để tham gia vào các xu hướng siêu nhỏ (micro-trends) đã thúc đẩy những hành vi tồi tệ nhất của ngành thời trang nhanh. Các thương hiệu như Shein, Romwe và Temu phát triển mạnh nhờ sự lan truyền trên TikTok, liên tục tung ra hàng nghìn sản phẩm mới mỗi tuần dựa trên các video xu hướng.
` `
Hãy thử hình dung điều này: một bài đăng TikTok duy nhất trình diễn một chiếc váy mini nhún bèo giá chỉ 7 đô la có thể tạo ra hơn 500.000 đơn đặt hàng chỉ trong vài ngày. Mỗi chiếc váy này được làm từ polyester (một loại vải gốc dầu mỏ), được vận chuyển toàn cầu, sau đó chỉ được mặc một hoặc hai lần trước khi bị vứt bỏ. Chi phí môi trường cho quy trình này là vô cùng lớn và không thể chấp nhận được.
` `
Sản xuất polyester hàng năm thải ra gần 706 triệu tấn CO₂ vào khí quyển, góp phần đáng kể vào biến đổi khí hậu. Trung bình, một bộ quần áo chỉ được mặc khoảng 7 lần trước khi bị loại bỏ, cho thấy vòng đời sử dụng cực kỳ ngắn. Hơn 90% sản phẩm thời trang nhanh cuối cùng sẽ bị đổ vào các bãi rác hoặc bị đốt bỏ, gây ô nhiễm đất, nước và không khí. Điều này tạo ra một gánh nặng khổng lồ cho hệ sinh thái tự nhiên và tài nguyên của Trái Đất.
` `
Mặc dù bản thân TikTok không trực tiếp chịu trách nhiệm về việc sản xuất, vai trò của nó như một công cụ phân phối và khuếch đại không thể bị bỏ qua. Mô hình tương tác của nền tảng—thưởng cho sự mới lạ, tốc độ và số lượng—hoàn toàn phù hợp với mô hình kinh doanh của thời trang nhanh. Điều này tạo ra một mối quan hệ cộng sinh, trong đó lợi nhuận được ưu tiên hàng đầu, đẩy lùi các cân nhắc về tính bền vững và đạo đức ra phía sau.
` `
Lời khuyên: Trước khi quyết định mua một món đồ theo xu hướng, hãy tự hỏi: “Tôi có chắc chắn sẽ mặc món đồ này ít nhất 30 lần không?” Nếu câu trả lời là không, hãy cân nhắc việc thuê, mua đồ cũ hoặc bỏ qua hoàn toàn. Hành động nhỏ này có thể tạo ra tác động lớn, giúp giảm thiểu rác thải thời trang và khuyến khích một lối sống tiêu dùng có trách nhiệm hơn.
Vậy Xu Hướng Thời Trang TikTok Thực Sự Tệ Đến Mức Nào?
Câu trả lời cho câu hỏi này không thể chỉ là có hay không. Mặc dù nhiều lời chỉ trích là hoàn toàn chính đáng, nhưng việc bác bỏ hoàn toàn tất cả thời trang TikTok là “tệ” đã bỏ qua tiềm năng biến đổi của nó. Nền tảng này mang trong mình cả những mặt tích cực đáng kể, góp phần định hình lại cách chúng ta tiếp cận và tương tác với thời trang.
` `
Ở mặt tích cực, TikTok đã thực hiện nhiều điều đáng chú ý. Nó đã dân chủ hóa kiến thức thời trang, giúp các mẹo phối đồ trở nên dễ tiếp cận với tất cả mọi người, không chỉ giới hạn ở những người có quyền truy cập vào tạp chí hoặc các buổi trình diễn thời trang. Nền tảng này cũng đã nâng cao tiếng nói của những cộng đồng ít được đại diện, bao gồm những nhà sáng tạo nội dung có thân hình lớn, người khuyết tật và những người không tuân theo giới tính thông thường.
` `
Ngoài ra, TikTok còn hồi sinh sự quan tâm đến thời trang vintage, đồ cũ (thrifting) và thời trang tự làm (DIY) thông qua các hashtag như #ThriftFlip (biến tấu đồ cũ) và #NoNewClothes (không mua quần áo mới). Nó cũng thách thức những người gác cổng truyền thống của ngành thời trang, cho phép các phong trào cơ sở như “đa dạng kích cỡ” (size inclusivity) và “thời trang chậm” (slow fashion) ngày càng có sức ảnh hưởng và thu hút sự chú ý rộng rãi.
` `
Ví dụ thực tế: Sophie Trần, một sinh viên người Mỹ gốc Việt 24 tuổi đến từ Chicago, đã sử dụng TikTok để trình diễn cách cô phối áo dài của bà mình—một trang phục truyền thống của Việt Nam—với quần jean và giày thể thao hiện đại. Video của cô, nhấn mạnh niềm tự hào văn hóa và sự kết nối giữa các thế hệ, đã lan truyền mạnh mẽ với hơn 2 triệu lượt xem. Không giống nhiều người chạy theo xu hướng, Sophie không tìm cách thương mại hóa vẻ ngoài này. Thay vào đó, cô hợp tác với một tổ chức phi lợi nhuận để gây quỹ học bổng cho thanh niên Đông Nam Á trong ngành thiết kế thời trang. Câu chuyện của cô minh họa cách TikTok có thể trở thành một công cụ giáo dục, tôn vinh và trao quyền—chứ không chỉ đơn thuần là tiêu thụ.
` `
Vấn đề thực sự không nằm ở thời trang TikTok, mà là ở cách chúng ta tiêu thụ nó. Việc mù quáng chạy theo mọi xu hướng mà không có sự suy xét sẽ dẫn đến sự lộn xộn, lãng phí và mất đi bản sắc cá nhân. Tuy nhiên, việc tham gia một cách có chọn lọc—chọn những gì phù hợp với giá trị của bạn, ghi công nguồn gốc, và hỗ trợ các thương hiệu có đạo đức—có thể làm cho việc tham gia trở nên có ý nghĩa. Điều này đòi hỏi người dùng phải có tư duy phê phán và trách nhiệm trong các lựa chọn thời trang của mình.
Cách Tiếp Cận Thời Trang TikTok Một Cách Có Ý Thức: Hướng Dẫn Từng Bước
- Tạm Dừng Trước Khi Tham Gia: Hãy đợi 1–2 tuần sau khi một xu hướng trở nên viral. Liệu nó vẫn còn phù hợp với bạn, hay đó chỉ là cảm giác sợ bỏ lỡ (FOMO)?
- Truy Tìm Nguồn Gốc: Tìm kiếm lịch sử hashtag. Ai là người đăng đầu tiên? Có ý nghĩa văn hóa nào không?
- Đánh Giá Tủ Quần Áo Của Bạn: Bạn có thể tái tạo phong cách đó bằng những món đồ hiện có hoặc đồ cũ (thrifted) không?
- Hỗ Trợ Các Nhà Sản Xuất Có Đạo Đức: Hãy mua hàng từ các thương hiệu nhỏ, bền vững, hoặc thuộc sở hữu của các cộng đồng thiểu số khi có thể.
- Đăng Lại Với Bối Cảnh: Nếu chia sẻ cảm hứng, hãy gắn thẻ những người sáng tạo gốc và thêm chú thích mang tính giáo dục.
- Buông Bỏ Mà Không Hối Hận: Không phải mọi xu hướng đều cần bạn tham gia. Phong cách cá nhân không phải là một cuộc cạnh tranh.
Các Câu Hỏi Thường Gặp Về Xu Hướng Thời Trang TikTok
Việc không thích thời trang TikTok có phải chỉ là chống đối giới trẻ hoặc lạc hậu?
Không hẳn như vậy. Những lời chỉ trích đối với xu hướng TikTok không nhất thiết là mang tính kỳ thị tuổi tác. Có những lo ngại chính đáng về tính bền vững, việc chiếm đoạt văn hóa và sức khỏe tinh thần, những vấn đề này ảnh hưởng đến mọi người ở mọi lứa tuổi. Điều quan trọng là phân biệt giữa việc chỉ trích các hệ thống (ví dụ: thời trang nhanh) với việc phán xét cá nhân vì đã tham gia.
Liệu các xu hướng TikTok có thể bền vững được không?
Có thể—nếu đi kèm với những thói quen tiêu dùng có ý thức. Các xu hướng được xây dựng dựa trên việc tái sử dụng, tái chế hoặc mượn quần áo (như #SwapWithMe hay #LibraryOfThings) chứng minh rằng sự lan truyền và tính bền vững không hề loại trừ lẫn nhau. Thử thách đặt ra là làm thế nào để thay đổi thuật toán nhằm ưu tiên sự lâu dài hơn là sự mới lạ.
Điều gì sẽ xảy ra nếu tôi thực sự thích một xu hướng mà người khác gọi là “cơ bản” hay “lỗi thời”?
Thị hiếu của bạn quan trọng hơn bất kỳ phán xét nào trên mạng xã hội. Thời trang nên mang lại niềm vui, không phải sự lo lắng. Nếu một xu hướng khiến bạn cảm thấy tự tin và thể hiện được bản thân, hãy cứ tự tin đón nhận—bất kể điều gì là “ngầu” hay “lỗi thời” theo quan điểm của người khác. Quan trọng là bạn cảm thấy thoải mái và tự tin với lựa chọn của mình, đồng thời luôn nhận thức được những hàm ý rộng hơn của xu hướng đó.
Kết Luận: Suy Nghĩ Lại Về Thời Trang Trong Thời Đại Lan Truyền
Các xu hướng thời trang trên TikTok không tự bản thân nó là tốt hay xấu—chúng chỉ là một tấm gương phản chiếu xã hội. Chúng phản ánh khát vọng được thuộc về, sự sáng tạo và nhu cầu tái định hình bản thân của chúng ta. Tuy nhiên, chúng cũng phơi bày những vấn đề sâu sắc hơn: chủ nghĩa tiêu dùng, sự bất bình đẳng và sự xói mòn tính chân thực trong không gian kỹ thuật số.
Mục tiêu không phải là bác bỏ hoàn toàn thời trang TikTok, mà là tương tác với nó một cách có chủ đích hơn. Bằng cách chậm lại, đặt câu hỏi về nguồn gốc, hỗ trợ các thực hành có đạo đức và tôn vinh cội nguồn văn hóa, chúng ta có thể tận hưởng các xu hướng mà không đánh mất chính mình—hay hành tinh—vì tốc độ chóng mặt của chúng.
Thời trang luôn luôn phát triển và thay đổi theo thời gian. Điều khác biệt bây giờ là tốc độ và quy mô của sự thay đổi. Quyền lực định hình sự thay đổi đó không chỉ nằm trong tay các thuật toán hay những người có ảnh hưởng—mà nằm ở mỗi chúng ta, mỗi khi chúng ta lựa chọn mặc gì và tại sao.
Ngày Cập Nhật 08/01/2026 by Trong Hoang
Chào các bạn, mình là Trọng Hoàng, tác giả của blog Maytinhvn.net. Mình là một full-stack developer kiêm writer, blogger, Youtuber và đủ thứ công nghệ khác nữa.